همتاخوانی مقاله

همتاخوانی یک شیوه بررسی مقاله و  پژوهش است و  هدف از آن:

هدف از همتاخوانی

  1. کمک به بررسی عادلانه و گزینش مقاله مناسب برای انتشار است.
  2. ارائه بازخورد و پیشنهاد برای بهبود مقاله، در راستای افزایش کیفیت مقاله‌های ارائه شده است.

فرایند همتاخوانی

مقاله دریافتی توسط تحریریه به یک یا چند داور (همتاخوان)که متخصص این حوزه هستند برای بررسی ارسال می‌شود. آنها نظرات و داوری خود را درباره مناسب بودن مقاله برای انتشار، بر اساس معیارهای فهرست شده در این راهنما، در فرم ارزیابی به شورای تحریریه ارائه می‌کنند. در برخی موارد داور به نویسنده بازخورد ارائه می‌دهد تا به او در بهبود مقاله کمک کند.

این روند توسط یک فرایند ناشناس بودن تقویت می‌شود. نوع همتاخوانی مورد استفاده ما “دو سو کور” است که در آن هیچ یک از داوران و نویسندگان هویت یکدیگر را نمی‌شناسند. روند بررسی و مدت زمان لازم برای همتاخوانی بسته به موضوع مقاله، دسترسی به متخصصان حوزه مربوطه و سرعت پاسخگویی آنها متفاوت خواهد بود.

نکاتی که همتاخوان لازمست در نظر بگیرد

یک همتاخوان(کارشناس یا پژوهشگری که مقاله برای همتاخوانی به او پیشنهاد می‌شود) لازمست بهنکات زیر توجه داشته باشد:

  1. آیابرای همتاخوانی این مقاله تخصص کافی دارم؟

    1. اگر مقاله‌ای برای همتاخوانی دریافت می‌کنیدو در حوزه تخصص شما نیست و یا مطمئن نیستید که بتوانید درباره کیفیت آن داوری کنید،موضوع را با شورای تحریریه در میان بگذارید. این به شورای تحریریه کمک خواهد کردتا حوزه تخصص همتاخوانان خود را با دقت بالاتری بشناسند. شما می‌توانید جایگزین‌هایی را به شورایتحریریه معرفی کنید.
  • آیاتضاد منافعی میان من و این مقاله یا نویسنده آن وجود دارد؟

    • تضادمنافع شامل هر چیزی می‌شود که بر داوری بی‌طرفانه شما درباره مقاله تأثیر بگذارد. باپذیرش مقالاتی که می‌توانید بی‌طرفانه همتاخوانی کنید، شما به حفظ صداقت در فرایندهمتاخوانی کمک می‌کنید. در صورت وجود هرگونه تضاد منافع، شورای تحریریه را مطلعکنید.
  • آیازمان کافی برای انجام همتاخوانی دارم؟

    • معمولا شمااز مهلتی برای ارائه گزارش ارزیابی مطلع می‌شوید. اگر شما زمان کافی برای همتاخوانی ندارید، بهشورای تحریریه اطلاع بدهید.  

اگر بنابه هر یک از دلائل بالا نمی‌توانید دعوت به همتاخوانی یک مقاله را بپذیرید، پاسخخود را در اسرع وقت به شورای تحریریه اطلاع دهید تا همتاخوان جایگزین بیابند. معمولاهمتاخوانی که نمی‌تواند مقاله را بپذیرد، یک همتاخوان جایگزین توصیه و معرفی می‌کند.

خواندن یک باره (بررسی کلی)

هنگام خواندن یک باره مقاله، بر بررسی کلی و فهم هدف مقاله متمرکز شوید. شما می‌توانید از نخستین برداشتهای خود یادداشت برداری کنید. این یادداشت‌ها در گام بعد و در بررسی اهداف اصلی مقاله و ارائه بازخورد درباره تاثیر آن بر پیکره کلی پژوهش در حوزه مورد بحث مقاله مفید خواهند بود.


خواندن دوباره (بررسی جزئی)

پس از خواندن یک باره مقاله و شکل‌دهی به یک تصویر کلی درباره آن، به خواندن دوباره با توجه به جزئیات مقاله بپردازید. هدف شما از خواندن دوباره، تنظیم یک گزارش ارزیابی از مقاله است. برای انجام این ارزیابی به محورهای سه‌گانه زیر توجه کنید و نتایج آن را در فرم ارزیابی که همراه با این راهنما دریافت می‌کنید وارد کنید.

  1. سهم مقاله در حوزه مورد نظر

    • آیا مقاله سهمی برحوزه مورد نظر می‌افزاید؟
    • این سهم تا چه اندازه قابل اعتناست؟
    • آیا نویسنده به خوبی از اهمیت مقاله در این حوزه توضیح داده است؟
    • آیا مقاله برای ژورنال مورد نظر مناسب است؟
  2. دقت و صحت علمی

    • آیا مقاله واجد روش شناسی و استدلال است؟
    • آیا مقاله داده ها و منابع را به طور قابل قبولی تفسیر کرده است؟
    • آیا شواهد بسنده‌ای در مقاله برای اثبات ادعاهای آن وجود دارد؟
    • آیا به منابع مناسبی استناد شده است و آیا منابع دیگری هستند که شما بخواهید به عنوان مرجع ضروری برای مقاله پیشنهاد کنید؟
    • آیا منابعی که به آنها استناد شده، به نحو مناسب ارزیابی شده‌اند؟
    • آیا اطلاعات (مانند داده‌ها، فرمول‌ها، نقل‌قول‌ها، ارجاع‌دهی‌ها، جدول‌ها و تصویرها) در مقاله دقیق و درست ارائه شده‌اند؟
  3. سبک و ساختار

    1. آیا ساختار مقاله روشن است و به خوبی سامان داده شده است؟
    2. آیا نویسنده اهداف مقاله را به خوبی معرفی و زمینه‌سازی کرده است؟
    3. آیا نویسنده نتایج مقاله را به خوبی خلاصه کرده‌ است؟
    4. آیا زبان مقاله صریح و روشن و درست است؟
    5. آیا مقدمه یا چکیده به خوبی هدف، استدلال و نتایج مقاله را ارائه می‌کند؟

گزارش همتاخوانی

پس از مطالعه مقاله، یادداشتهای خود را در فرم ارزیابی وارد کنید. ابتدا جدول بخش اول با عنوان «ارزیابی کلی» را علامت بزنید. سپس (در صورتی که مقاله نیاز به بازنگری جزئی یا جدی دارد)  پیشنهادات خود را در جداول بخش دوم و سوم بنویسید.

بررسی شما به شورای تحریریه کمک می‌کند تا یکی از چهار مسیر زیر را برگزیند:

  1. مقاله بدون نیاز به بازنگری برای انتشار پذیرفته می‌شود: در مواردی یک مقاله بی آنکه نیاز به بازنگری داشته باشد، برای انتشار پذیرفته می‌شود.
  • مقاله نیاز به بازنگری جزئی دارد : مقاله به طور کلی پذیرفته شده است اما بازنگری‌های جزئی در بحث یا تفسیر یا نتایج یا ارجاعات نیاز است. این بازنگری‌های جزئی می‌توانند شامل موارد زیر بشوند:

    • ویرایش اندک زبان برای ارتقای یافته‌ها یا مباحث مطرح شده در مقاله.
    • تغییرات افزوده کوچک برای تکمیل بخش اصلی مقاله
    • وارد کردن برخی ارجاع‌دهی‌ها یا ذکر برخی موضوعات افزوده
    • ارتقاء تفسیر نتایج یا شواهد
    • نکاتی را که از نظر شما برای کیفیت مقاله مهم‌اند در بخش دوم با عنوان «بازنگری‌ها» قید کنید.
    • دیگر پیشنهادها (که برای مقاله حیاتی نیستند) اما برای ارتقاء مقاله خوب هستند در بخش سوم با عنوان «پیشنهادها»  قید کنید. شما باید به روشنی میان بازنگری‌های حیاتی و مهم و پیشنهادات دیگر تفاوت بگذارید. این به سردبیر و نویسنده (نویسندگان) را برای اولویت‌بندی بازنگری‌ها کمک می‌کند
  • مقاله نیاز به بازنگری جدی دارد: حوزه‌ای که مقاله درباره آن بحث می‌کند، پذیرفته شده است، اما بازنگری زیادی نیاز دارد تا برای انتشار آماده شود. شرایطی که در آن ممکن است بازنگری جدی پیشنهاد شود، شامل موارد زیر است:

    • مقاله مشکل ساختاری جدی دارد و به طور قابل ملاحظه ای باید تصحیح شده و محتوای آن سامان‌ داده شود.
    • شرایطی که نکات و شواهد بیشتری برای پشتیبانی از ادعاهای مطرح شده در مقاله نیاز باشد.
    • هنگامی که مباحث مطرح شده بطور کلی باید زیر موضوع دیگری دسته‌بندی شوند.
    • اگر که تحلیل‌ داده‌ها یا شواهد معیوب یا ناقص باشد و نیاز به کار دوباره داشته باشد.

بررسی شما در همتاخوانی می‌تواند کمکی برای راهنمایی بازنگری‌های مورد نیاز باشد. ازین رو اگر احساس می‌کنید پیشنهادهایی دارید که برای موفقیت مقاله حیاتی هستند، آنها را مطرح کنید. به هرحال در نظر داشته باشید که بازنگری‌های بزرگ و جدی، از نویسنده زمان و انرژی (و هزینه) گزافی می‌گیرد. ازین رو بسیار مهم است که دلایل روشنی در اثبات ارزیابی خود از مقاله و نیاز به بازنگری جدی در آن بیاورید که اگر مقاله آن بازنگری‌ها را نداشته باشد، آکادمیک و معتبر نخواهد بود.

گذشته از بازنگریهای جدی، نکات خود برای بازنگری‌های جزئی را نیز ارائه کنید. به این ترتیب نویسنده (نویسندگان) می‌تواند هنگام بازنگری همه‌ی آنچه لازم است را در نظر بگیرند.

  • مقاله نامناسب است: اگر مقاله در رشته مورد بحث و از لحاظ متودلوژی (روش‌شناسی) یا نداشتن هیچ‌گونه تأثیری در ادبیات موضوع خود، قابل تأیید نیست، رد شده و بازگردانده میشود. اگر بر این باورید که مشکلات جدی در مقاله وجود دارند، مهم است که دلایل عینی و شواهد کافی در این رابطه ارائه کنید. این به شورای تحریریه کمک می‌کند تا دلایل و نقطه‌نظرات شما را در زمان تصمیم‌گیری راجع به مقاله بداند و بفهمد. این همچنین به نویسنده مقاله کمک می‌کند تا بر اساس بازتاب قاعده‌مند شما، در پژوهش‌های آینده خود پیشرفت و ارتقاء پیدا کند.

نظر نهائی خود را در جدول «نظر همتاخوان» در بالای فرم ارزیابی منعکس کنید.

ثبت فرم ارزیابی

هنگامی که اطمینان حاصل کردید که فرم ارزیابی همتاخوانی شما کاملا بازتابی حرفه‌ای از نظرات شما درباره مقاله است، آن را بر طبق مهلت توافق شده با شورای تحریریه ارسال می‌کنید.

هنگامی که فرم گزارش همتاخوانی ارسال شد، شورای تحریریه آن را مورد توجه و مطالعه قرار می‌دهد و درباره گام‌های بعدی تصمیم‌گیری می‌کند و نتیجه را برای نویسنده (نویسندگان) ارسال می‌کند.

پس از بازنگری

نویسنده بازنگریهای لازم را اعمال می‌کند و مقاله را به شورای تحریریه برمی‌گرداند. اگر بازنگری‌های مطرح شده جزئی بوده باشند، شورای تحریریه نسخه بازنگری شده را بررسی کرده و به نویسنده اطلاع می‌دهد که مقاله برای انتشار در ژورنال پذیرفته و نهایی شده است.

اگر بازنگری‌های جدی مطرح شده باشند، ممکن است شورای تحریریه نسخه بازنگری شده را برای داور یا داورانی که مقاله را در دور نسخت داوری کرده بودند نیز بفرستد تا تأیید آنان را مبنی بر انجام مناسب بازنگری‌ها دریافت کند. این روند با توجه به کیفیت و کمیت مقاله و دسترسی به همتاخوانان و زمان پاسخگویی آنان می‌تواند زمان‌بر باشد. در پایان نویسنده پیامی مبنی بر پذیرش یا عدم پذیرش مقاله‌ برای انتشار دریافت خواهد کرد.

مقالات پذیرفته شده

پس از پذیرش، نسخه نهایی مقاله برای انتشار آماده خواهد شد. ممکن است شورای تحریریه از نویسندگان بخواهد تا نسخه نهایی مقاله خود را مطابق اصول نگارشی مورد استفاده ژورنال مورد نظر تنظیم کنند. در این مرحله ممکن است از نویسنده خواسته شود که برای تعریف شرایط حق نسخه برداری و اعلام هرگونه تعارض منافع‌، فرمی را امضا کند.